Wandelen in de Algarve: welke route bij welke dag past

Eén ding wordt in vrijwel elke beschrijving vergeten en het bepaalt je hele dag: veel kustpaden lopen over zand. Duinpad, soms een hele strandoversteek. Lopen op los zand kost twee tot bijna drie keer zoveel energie als op een vaste ondergrond — 2,1 tot 2,7 keer, om precies te zijn, gemeten door Lejeune, Willems en Heglund in het Journal of Experimental Biology (1998). Reken dus niet met kilometers maar met uren, en tel er bij zandroutes rustig de helft bij op.

Het tweede is schaduw, of het gebrek daaraan. Op de kliffen staat geen boom. In juli en augustus is een middagwandeling langs de kust geen goed idee; loop vroeg of tegen de avond, en neem meer water mee dan je denkt nodig te hebben. Voorjaar en najaar zijn hier het echte wandelseizoen: aangenaam weer, en in maart en april staat de Barrocal vol bloemen.

Het derde is de wind. Aan de westkust waait het vrijwel altijd, ook in de zomer, en dat is een zegen als je loopt — maar neem een windjack mee, want stilstaan bij een uitzichtpunt voelt tien graden kouder dan lopen.

Op de reisfora is dit de vraag die telkens terugkomt, en zelden de vraag die beantwoord wordt. Niet ‘welke routes zijn er’ — daar zijn lijsten genoeg van — maar: in welke plaats moet ik zitten om te kunnen lopen zonder elke ochtend een uur te rijden, en kan ik één kant lopen en met de bus terug? Het eerlijke antwoord is ongemakkelijk: in de Algarve liggen de mooiste wandelpaden precies daar waar het openbaar vervoer het slechtst is.

In het oosten valt het samen. Rond Tavira, Cabanas, Fuseta en Cacela Velha is het wandelen vlak en verstild, en de trein volgt hier de kustlijn — dus loop je één kant en rijd je terug. Wie zonder auto reist en wil wandelen, zit hier het makkelijkst. In het midden, rond Carvoeiro en Lagos, liggen de twee bekendste paden van de streek op loopafstand van een goed aangesloten stad; de omgeving is bebouwd, maar het pad zelf is dat niet.

In het westen kantelt het. De Costa Vicentina bij Sagres, Aljezur en Carrapateira heeft de meest indrukwekkende klifpaden van het land, maar daar rijdt maar een handjevol bussen per dag, en tussen de kleine westkustplaatsen onderling vaak helemaal niets. Voor die hoek is een auto geen luxe. Datzelfde geldt voor het binnenland: naar Loulé, Alte, Monchique en Alcoutim is de bus je enige openbare optie en rijdt er weinig — maar dat is ook precies waar de stille paden liggen.

Als je één kustwandeling doet, doe dan deze. Het Percurso dos Sete Vales Suspensos volgt de klifrand tussen Praia da Marinha en Praia de Vale de Centeanes bij Carvoeiro, en voert je langs zeven inhammen die stuk voor stuk als een eigen wereldje in de rotsen liggen — met onderweg de dubbele rotsboog van Praia da Marinha, het verscholen Praia do Carvalho en het uitzicht boven de grot van Benagil.

Het pad is 5,7 kilometer enkele richting en verbindt Praia de Vale de Centeanes met Praia da Marinha — heen en terug dus 11,4 kilometer (Câmara Municipal de Lagoa). Reken op tweeënhalf tot drie uur voor één kant; dat is onze schatting, de gemeente geeft zelf geen looptijd en geen moeilijkheidsgraad. Goed gemarkeerd, met bankjes en een picknickplek, maar met genoeg klimmetjes en dalingen om het serieus te nemen. Het is een lineaire route en geen rondje: je loopt terug, of je regelt vervoer aan de andere kant.

Ten westen van Lagos ligt een reeks kleine kustdorpen op loopafstand van elkaar: Praia da Luz, Burgau, Salema. Over de kliffen ertussen lopen paden waar je een halve dag over doet, met alleen de wind en de branding als gezelschap. Het mooie is dat je zo’n tocht altijd kunt afbreken — elk dorp heeft een terras, en de meeste hebben een bushalte.

Vlak bij Lagos ligt bovendien de makkelijkste mooie wandeling van de streek: de houten boardwalk over de kliffen van Ponta da Piedade, zo’n 2,5 kilometer lang en gratis toegankelijk. Wie de trap van 202 treden afdaalt, staat beneden tussen de rotspilaren — maar bedenk dat je ze ook weer omhoog moet.

Wie meerdere dagen wil lopen, heeft in de Algarve twee grote routes. De bekendste is de Rota Vicentina langs de zuidwestkust, met als spectaculairste deel het Trilho dos Pescadores — het Visserspád: 226,5 kilometer in dertien etappes, van São Torpes bij Sines tot Lagos, en vrijwel constant met de oceaan in zicht. Geen etappe is langer dan 22,5 kilometer; een kortste publiceert de beheerder niet. Het loopt grotendeels over zand, en dat merk je.

Minder bekend maar minstens zo mooi is de Via Algarviana, de GR13, die juist het binnenland doorkruist: 300 kilometer in veertien etappes, van Alcoutim aan de Guadiana naar Cabo de São Vicente. Hij loopt door de drie bergketens van de Algarve — Caldeirão, Monchique en Espinhaço de Cão — en door negen gemeenten, van kurkeikenbossen tot verlaten gehuchten. Dit is de Algarve waar geen enkele badgast komt.

Er is nog een derde, die vrijwel nooit genoemd wordt: de GR15, de Grande Rota do Guadiana, 78,5 kilometer in vijf sectoren langs de rivier die de grens met Spanje vormt. Hij loopt van Vila Real de Santo António via Azinhal, Alcaria, Odeleite en Foz de Odeleite naar Alcoutim. Dat is de stilste kant van de streek, en het is geen theorie dat er gelopen wordt: in het familierestaurant in Odeleite — waar wij zelf de cozido aten — vertelden ze ons dat er in oktober en november veel wandelaars komen. Hoeveel, en of het toeneemt, weten we niet; dat is wat er gezegd werd.

Je hoeft geen van de drie in hun geheel te lopen. Alle drie zijn opgedeeld in etappes die je los kunt doen, met dorpen aan het begin en eind waar je kunt overnachten of de bus pakken.

In het oosten is wandelen iets heel anders: vlak, verstild en zonder één klim. Rond Cacela Velha, Fuseta en het Sapal-reservaat bij Castro Marim lopen paden over de dijkjes tussen de zoutpannen, met informatieborden onderweg. Vroeg in de ochtend zie je er flamingo’s, lepelaars en steltlopers foerageren op wat er bij eb bloot komt te liggen.

Dit is het soort wandeling waar je geen conditie voor nodig hebt maar wel geduld: het landschap verandert met het getij, en wie een uur blijft zitten ziet meer dan wie doorloopt. Neem een verrekijker mee als je die hebt, en kijk het getij op voordat je gaat — bij hoog water is het gewoon water, bij laag water een wereld van geulen, slik en vogels.