Alcoutim

Alcoutim ligt zo ver van de kust dat de meeste reizigers er nooit komen, en dat is precies de charme. De gemeente is de dunst bevolkte van heel Portugal: een uitgestrekt heuvelland van kurkeiken en cistusstruik, met aan de rand de rivier de Guadiana die hier de grens met Spanje vormt. Aan de overkant, op nog geen paar honderd meter, ligt het Spaanse Sanlucar de Guadiana, met een eigen kasteel dat over het water naar het onze kijkt. Twee landen, twee tijdzones, een rivier ertussen.

Het dorp zelf is klein en overzichtelijk: witte huizen die vanaf de kade tegen de heuvel op klimmen, een kerk, een kasteel bovenaan, en een handvol restaurants met terrassen aan het water. Er is geen gejaag, geen boulevard, geen rij. Wat er wel is, is een rivier waar je in kunt zwemmen, een grens die je op drie manieren kunt oversteken, en een geschiedenis van smokkelaars die de Guadiana nooit als een muur zagen maar als een verdienmodel. Wie de echte, lege Algarve zoekt, vindt hem hier.

Boven het dorp staat het Castelo de Alcoutim, het grenskasteel dat er nu staat dateert uit de veertiende eeuw en werd gebouwd om deze rivierovergang te verdedigen. Binnen de muren zit tegenwoordig een archeologisch museum dat de lagen van de plek toont, van de islamitische tijd tot de grenseeuwen daarna. Vanaf de weergang kijk je uit over het dorp, de rivier en het Spaanse Sanlucar aan de overkant. Beneden aan de kade ligt de Igreja Matriz do Salvador, de dorpskerk met een sierlijk renaissanceportaal. En dan is er de rivier zelf: de kade met zijn bootjes, de veerpont naar Spanje, en verderop het rivierstrand.

Praia Fluvial do Pego Fundo is het best bewaarde geheim van Alcoutim: een rivierstrand met zoet, schoon en verrassend verfrissend water, een paar minuten van het dorp. Geen zout, geen branding, geen drukte, wel een strandbar voor een drankje in de schaduw. Voor wie gewend is aan de zeestranden van de kust is een zwembad van rivierwater tussen de heuvels een kleine openbaring. En omdat Alcoutim het officiele startpunt is van de Via Algarviana, de lange wandelroute die dwars door de Algarve naar Cabo de Sao Vicente loopt, begint hier ook het stille binnenland te voet, over oude paden waar je buiten het wandelseizoen eerder een herder dan een medetoerist tegenkomt. Tussen september en juni is het op de route zelf juist drukker dan je hier zou verwachten — dat is precies de periode die de routebeheerders aanraden.

Eten in Alcoutim is rivier- en binnenlandkeuken, geen kustmenu. Aan de kade vind je familierestaurants waar de vis uit de Guadiana komt en het vlees uit het omliggende heuvelland: lamsvlees, wildzwijn en gerechten met de zwarte Iberische varkens die in de kurkeikenbossen scharrelen. Bestel bewust het couvert, het brood en de olijven die ongevraagd op tafel komen worden apart gerekend, en dat is hier volstrekt normaal. Neem contant geld mee: sommige kleine zaken en cafes nemen geen kaart, en aan de overkant in Spanje al helemaal niet.

Alcoutim is een plek voor een halve tot hele dag, of als stille uitvalsbasis voor wie de drukte helemaal wil ontlopen. Kom in het voor- of naseizoen: de zomers hier horen bij de heetste van Portugal, met julitemperaturen rond de vijfendertig graden, en op de kasteelmuur of het wandelpad is geen schaduw. Neem een identiteitsbewijs mee als je naar Spanje oversteekt, ook al voelt de veerpont als een dorpspontje, je gaat een landsgrens over en een uur vooruit in de tijd. En reserveer de zipline vanaf de Spaanse kant vooraf; buiten het hoogseizoen ligt hij op maandag en dinsdag stil.

Hier houdt het openbaar vervoer zo'n beetje op, en dat hoort bij de afgelegenheid. Er is geen trein, en de streekbus rijdt maar een paar keer per dag; controleer de tijden vooraf in de Vamus-app en plan vooral je terugreis. De meeste bezoekers komen met de auto, over de rustige rivierweg vanaf Vila Real de Santo Antonio en Castro Marim langs de Guadiana omhoog. De mooiste aankomst is er een die bijna niemand kent: vanaf de Spaanse kant, met de veerpont vanuit Sanlucar de Guadiana, of aan een kabel met de grensoverschrijdende zipline die in Spanje vertrekt en in Alcoutim landt.

Lente en herfst zijn hier veruit het prettigst. Alcoutim ligt in het binnenland zonder de temperende zeewind, waardoor de zomers extreem heet worden, rond de vijfendertig graden in juli en augustus. In april, mei, september en oktober is het aangenaam wandelen, is het rivierwater van Pego Fundo verfrissend in plaats van bloedheet, en heb je het dorp vrijwel voor jezelf.

Hoe Alcoutim er in die tijd van het jaar bij ligt, staat in ons maandverhaal: