Monchique

Wie denkt dat de Algarve alleen uit strand bestaat, moet de bergen in. In de Serra de Monchique, groen en bebost, ligt het stadje Monchique in de kloof tussen de twee toppen Fóia en Picota. De Moren noemden de berg Munt Šāqir, de heilige berg; de Romeinen kwamen al voor het warme water van Caldas, dat zij als heilig beschouwden. Pas in de achttiende eeuw maakte Monchique zich los van Silves en werd het een eigen plaats (gemeente Monchique, visitmonchique.pt).

Het stadje is klein en steil: witte huizen met de typische rokschoorstenen, zo breed als de keuken eronder, waar het vuur tegelijk haard, fornuis en rookkast voor de worsten was. Boven het plein staat de parochiekerk van eind vijftiende of begin zestiende eeuw, en hoger op de helling het franciscaner klooster Nossa Senhora do Desterro uit 1631, een ruïne met uitzicht over het hele stadje. In de ambachtswinkels verkopen ze nog de X-stoel, een opvouwbare houten stoel waarvan men aanneemt dat het ontwerp Romeins is.

Monchique trekt een ander publiek dan de kust: wandelaars, mensen die de hitte ontvluchten, en liefhebbers van de bergkeuken, de honing en de medronho. Dit is een streek waar mensen nog van het land leven; een groet en oprechte interesse openen hier veel.

Fóia (902 meter) is het hoogste punt van de Algarve; je rijdt er vanuit het stadje via de EN 266-3 tot bovenaan, en op heldere dagen kijk je tot Cabo de São Vicente en de kust. Caldas de Monchique, een paar kilometer lager op 250 meter hoogte, is het enige kuuroord van de Algarve: het water komt op ongeveer 32 graden uit de grond en is met een pH van 9,5 het meest alkalische van Portugal. De Romeinen lieten er een altaarsteen achter voor de 'heilige wateren', en koning João II baadde er in 1495, zijn laatste levensjaar (gemeente Monchique). Het thermale spa is het hele jaar open, zondag tot en met donderdag van 10.00 tot 18.00 uur en vrijdag en zaterdag tot 19.00 uur (Termas de Portugal, gelezen 08-10-2026); de prijzen staan op de site van het kuuroord. In het stadje zelf: het uitkijkpunt São Sebastião, de parochiekerk, het klooster Desterro en het stadspark langs de beek.

De gemeente heeft bewegwijzerde rondwandelingen uitgezet, met kaart en gps-bestand op visitmonchique.pt (gelezen 08-10-2026). De vier bekendste: PR3 Trilho da Fóia, 6,8 kilometer vanaf de top, ongeveer 2 uur, vrij pittig, door rododendronstruiken (adelfeira) die alleen in deze serra groeien; PR4 Trilho dos Moinhos, 10,3 kilometer vanaf het Largo dos Chorões in het stadje, ongeveer 3 uur, langs oude molens, een monumentale plataan en het klooster; PR5 Percurso das Cascatas, 16,6 kilometer vanaf Fóia, ongeveer 5 uur, moeilijk, langs de watervallen van Penedo do Buraco, Chilrão en Barbelote; en PR2 Caminho das Caldas, 18 kilometer vanaf de parkeerplaats van Caldas over de Picota, ongeveer 5 uur, moeilijk. De lange-afstandsroute Via Algarviana (GR13) loopt ook over Fóia. En proef de medronho: de beschermde Medronho do Algarve wordt gestookt uit de vrucht van de aardbeiboom en heeft 42 tot 50 procent alcohol (EU-register geografische aanduidingen).

Monchique is eigenlijk drie plekken in één. Er is het bergstadje Monchique zelf: kasseienstraatjes, witte huizen met rokschoorstenen en een centraal plein, het Largo dos Chorões, met fonteinen. Er is Caldas de Monchique, een paar kilometer lager, een klein historisch kuuroord in een groene kloof rond de thermale bronnen. En er is Fóia, het kale, winderige hoogste punt boven de boomgrens, met zendmasten en een café. Daartussen ligt de Serra: hellingen vol kurkeiken, kastanjes, eucalyptus en de aardbeiboom (medronheiro), doorsneden door beekjes en terrassen waar nog wordt geboerd.

De Serra de Monchique is wandelgebied bij uitstek: routes lopen door kurkeikbossen, langs beekjes en oude molens, met onderweg weidse uitzichten. Een klassieker is de rondwandeling vanaf Fóia (PR3), en wie meer wil, loopt de molenroute vanuit het stadje (PR4). De bewoners tref je op het plein en in de cafés, en op de tweede vrijdag van de maand op de maandmarkt op het Largo do Mercado, 's ochtends (Turismo do Algarve, gelezen 08-10-2026). Bij de winkeltjes en distilleerderijen waar de medronho en de honing worden verkocht, wordt geproefd en gepraat.

Neem ook in de zomer iets warms mee: boven op Fóia is het merkbaar koeler dan aan de kust en vaak winderig. Een auto is vrijwel onmisbaar voor de bergwegen; rijd rustig, want ze zijn bochtig en smal. Proef de medronho met mate; het is een stevige streekdrank van 42 tot 50 procent, geen frisdrank. Koop honing, medronho of presunto rechtstreeks bij de producenten; dat is verser en steunt de streek. In de zomer geldt in de serra vaak een hoog brandgevaar: geen vuur, geen barbecue buiten de picknickplaatsen, en volg afsluitingen op.

De bergkeuken is anders dan aan de kust: denk aan gerookte ham (presunto), worst (enchidos), gerechten met kastanje en de piri-piri-kip uit de streek. Monchique noemt zichzelf het land van de beste worsten van Portugal en viert dat begin maart met de Feira dos Enchidos. Sluit af met een medronho of een zoetere variant met honing, melosa.

Reken op een hele dag: het stadje, de rit naar Fóia en een stop in Caldas. Het stadje telt genoeg winkeltjes en cafés; op Fóia is er een café en een winkel. Van 29 tot en met 31 mei 2026 is Vamos à Vila, het streekfestival met producten uit de serra, ambachten en muziek (eventosmonchique.pt). Het klimaat is koeler dan aan de kust door de hoogte, maar het IPMA publiceert geen klimaatnormaal voor Monchique; reken op merkbaar frissere zomers dan aan de kust en in de winter op mist en regen in de bergen.

Met de auto de bergen in vanaf Portimão of Lagoa via de EN 266, ongeveer een half uur klimmen door bochtige wegen; naar Fóia nog eens een kwartier via de EN 266-3. Zonder auto: Vamus-buslijn 94 rijdt dagelijks van het busstation van Portimão via Caldas de Monchique naar Monchique in ongeveer 50 minuten, op werkdagen met een eerste rit rond 7.35 en een laatste rond 18.30 uur, in het weekend minder vaak en pas vanaf 9.00 uur. De dienstregeling is op 16 april 2026 gewijzigd; controleer de actuele tijden op vamusalgarve.pt. Naar Fóia rijdt geen bus.

Lente en herfst voor wandelen en aangename temperaturen; in de zomer is het er koeler dan aan de kust, een fijne ontsnapping aan de hitte. Begin maart de Feira dos Enchidos, eind mei Vamos à Vila. In de winter kan Fóia in de wolken hangen; kijk naar de lucht voor je de berg op rijdt.

Hoe Monchique er per seizoen bij ligt, staat in deze maandverhalen: