Alte

De gemeente Loulé en Turismo do Algarve schrijven het allebei: Alte werd ooit beschouwd als het meest typische dorp van Portugal. Door wie en wanneer staat er niet bij, maar je ziet wat ze bedoelen. Witgekalkte huizen met gekleurde dakranden, de platibandas, fijn opengewerkte schoorstenen en roze en lila bougainville. De freguesia beslaat zo'n 97 km² binnenland en telde bij de volkstelling van 2021 1.746 inwoners.

Wat Alte anders maakt dan de dorpen eromheen, is het water. Eeuwenlang kwamen de vrouwen van het dorp naar de bronnen om hun kruiken te vullen en de was te doen; nu is het de plek waar families picknicken. Het water van de Fonte Grande en de Fonte Pequena voedt de Ribeira de Alte, die ooit negen molens liet draaien. Een deel daarvan is verdwenen. De Moinho da Abóbada, waarvan de oorsprong volgens Turismo do Algarve in de dertiende eeuw ligt, staat er nog.

Het dorp heeft ook een eigen dichter: Francisco Xavier Cândido Guerreiro. Zijn nalatenschap ligt sinds 2009 in het huis van de graven van Alte, nu een klein gemeentelijk museum. En Alte viert graag. Het feest van 1 mei en de culturele weken in april en mei zijn volgens de gemeente de hoogtepunten van het jaar.

De Igreja Matriz is begin zestiende eeuw herbouwd op de plaats van een dertiende-eeuwse kerk: drie beuken, een manuelijns hoofdportaal met plantmotieven, een overwelfd koor met tegels uit de achttiende eeuw, en in de kapel van São Sebastião veelkleurige Sevillaanse tegels uit het eind van de zestiende eeuw. De Ermida de São Luís liet de zesde heer van het Morgado de Alte bouwen als dank voor een wonder; binnen hangen vier zeventiende-eeuwse doeken over het leven van de heilige. Daarna wacht het water: de bronnen aan de rand van het dorp, en in de Ribeira de Alte de Queda do Vigário, een waterval van 24 meter.

1. De bronnen Fonte Grande en Fonte Pequena. Bij de Fonte Grande ligt een verzorgd picknickpark met stenen tafels en banken, en een bassin dat gevoed wordt door het heldere water van de beek: een plek om te picknicken of even af te koelen. De Fonte Pequena is de kleinere bron. Op het terrein bij de bronnen worden ook de folklorefestivals van het dorp gehouden.
2. De waterval Queda do Vigário. Een waterval van 24 meter in de Ribeira de Alte, volgens Turismo do Algarve een verplichte stop bij een bezoek aan het dorp en een inspiratiebron voor dichters. Hoeveel water er valt, hangt af van de regen van de voorgaande maanden. Trek schoenen aan waarmee je op natte stenen kunt staan.
3. Het museum van Cândido Guerreiro en de graven van Alte. Het Polo Museológico in de Rua Condes de Alte, geopend op 30 april 2009, toont de nalatenschap van de dichter Cândido Guerreiro en van de familie van de graven van Alte, met een documentatiecentrum en een leeszaal. Open van maandag tot en met vrijdag van 9 tot 13 en van 14 tot 17 uur, gesloten in het weekend en op feestdagen. De toegang is gratis.
4. Wandelen: de PR15 tussen barrocal en serra. De bewegwijzerde rondwandeling PR15 LLE Entre o Barrocal e a Serra begint bij de brug van Alte aan de N124 en is 17,6 km lang: ongeveer 5,5 uur, 664 meter klimmen, als 'algo difícil' aangeduid. Je loopt over de kalk van het barrocal en de leisteen van de serra, langs stapelmuurtjes en boomgaarden met johannesbrood, amandel, olijf en vijg, via Santa Margarida en Sarnadas. Te lang? Er is een noordelijke en een zuidelijke variant.
5. Feesten en de maandmarkt. De maandmarkt is op de derde donderdag van de maand. Het feest van 1 mei is het grootste van het jaar. Op de tweede zaterdag van augustus volgen een folklorefestival en een traditionele bruiloft met feestmaal (in 2027 op 14 augustus), op 15 augustus het feest van Nossa Senhora da Assunção en op 17 september de jaarmarkt. In december en januari loopt er een route langs de kerststallen van het dorp.

De Rocha dos Soidos is met 482 meter het hoogste punt van de freguesia en diende volgens de gemeente vroeger als oriëntatiepunt voor zeelieden. Turismo do Algarve noemt het uitzichtpunt, uitgehold door een grote grot, en het verlaten gehucht Rocha Amarela in dezelfde streek. De PR15 komt langs de Rocha dos Soidos.

Alte is klein en goed te voet te doen. De kern ligt rond de Igreja Matriz en de Ermida de São Luís; aan de rand van het dorp liggen de bronnen en het picknickpark, verbonden door de Ribeira de Alte. Kijk vooral omhoog: de fijn opengewerkte schoorstenen, de chaminés rendilhadas, en de gekleurde dakranden zijn wat Alte zijn naam als typisch dorp heeft gegeven.

Alte ligt aan de Via Algarviana, de lange-afstandsroute dwars door het Algarvische binnenland: sector 7 komt vanuit Salir (16,4 km) en sector 8 vertrekt uit Alte richting São Bartolomeu de Messines. Voor een dagwandeling is er de PR15, die ongeveer drie kilometer met de Via Algarviana meeloopt. Ontmoeten doe je bij de bronnen, waar families uit de omgeving komen picknicken, en op de maandmarkt van de derde donderdag.

De bronnen zijn in de eerste plaats de picknickplek van de mensen uit de streek, zeker in het weekend: neem je afval mee en houd het rustig. In de Igreja Matriz en de Ermida de São Luís zijn bedekte schouders gepast, en tijdens een mis kijk je niet rond. Op feestdagen als 1 mei is het dorp vol; parkeer dan aan de rand en loop het laatste stuk.

Turismo do Algarve noemt twee zoetigheden die bij Alte horen: cavacas en esquecidos. De gemeente noemt daarnaast de streekzoetigheden, houten speelgoed, aardewerk en vlechtwerk van esparto als het ambacht van het dorp; op de PR15 ligt in Sarnadas de Casa do Esparto. In het dorp eet je eenvoudig en regionaal. Wie wil picknicken, heeft bij de Fonte Grande stenen tafels en banken.

Wil je het museum zien, kom dan doordeweeks: het is in het weekend en op feestdagen dicht. Op de derde donderdag van de maand is er markt. Voor de PR15 heb je een hele dag nodig: reken op 5,5 uur lopen, neem water mee en vertrek vroeg in de warme maanden. Wie op 1 mei komt, belandt midden in het grootste feest van het jaar; reken dan op drukte.

Met de auto vanaf Loulé: de EM525 richting Tôr, bij de verkeerslichten links de EM524 naar Benafim, en dan de N124 naar Alte (route volgens de Via Algarviana). Zonder auto: Vamus-lijn 83 (Loulé – Santa Margarida, via Salir) en lijn 89 (Loulé – São Bartolomeu de Messines) stoppen in Alte. Kijk de tijden vooraf na op vamusalgarve.pt en plan je terugrit voordat je vertrekt. Alte heeft geen treinstation.

Voor de bronnen en het picknickpark de warme maanden. Voor de PR15 het voorjaar en het najaar, als het niet te heet is om 17 kilometer te lopen. De waterval heeft het meeste water na een natte winter. Op 1 mei en op de tweede zaterdag van augustus is het dorp op zijn drukst en feestelijkst.

Hoe Alte er per seizoen bij ligt, staat in deze maandverhalen: